Kwetsbaarheid als Kracht

Ik ben gek op paradoxen. En ik wilde  wel dat ik helemaal snapte waarom. Paradoxen zijn namelijk per definitie niet logisch. En wat moet een rationeel mens dan met een paradox? Het lijkt wel of er een betekenis achter schuilgaat die zich niet wil laten verwoorden.

“Kwetsbaarheid als Kracht”, is de titel op de voorpagina van het tijdschrift Management Team van juni 2013. Het gaat over de kwetsbaarheid van Nederland voor water en dat die kwetsbaarheid (of eigenlijk: onze reactie daarop) leidt tot een unieke hoeveelheid kennis en ervaring. Daaruit volgt weer een grote concurrentiekracht op het gebied van water(beheersing). Dus onze  kwetsbaarheid, de mogelijkheid dat er grote verliezen in eigendommen en menselijke levens worden geleden, is een directe oorzaak dat Nederland er op dit gebied in de wereld goed voorstaat met gerenommeerde instituten (zoals Deltares) en een groot aantal ingenieursbureau’s die grote projecten  in het buitenland hebben. Als in New Orleans de nood aan de man komt, komt ons kleine landje de wereldmacht ter hulp.

De interessante vraag is natuurlijk: Is dit te generaliseren? Kun je focusseren op waar je bedreigingen liggen en daar kansen uit destilleren? Ik denk het wel, maar er zit een essentiële stap tussen, namelijk die van nood. Als de slogan, “maak van onze bedreigingen kansen” alleen geroepen wordt tijdens een strategiesessie op de hei, dan is dat niet genoeg. De bedreiging moet wezenlijk gevoeld zijn, en er moet ook ‘pijn geleden’ zijn die geresulteerd heeft in voldoende doorleefde urgentie en actie. Dat lijken belangrijke voorwaarden voor creativiteit. Zoals het Deltaplan pas mogelijk werd nadat de Watersnoodramp in 1953 maar liefst 1836 levens had geëist en veel schade had veroorzaakt. Ook vóór 1953 was de bedreiging reëel en bekend, maar er komt een moment: “dat nooit weer” als gevolg van het leed.  En dan kan er heel veel. Het spreekwoord “als het kalf verdronken is, dempt men de put” heeft in deze context een relevante, maar ook een schrille betekenis. Over dat spreekwoord valt nog veel meer te zeggen, maar dat doe ik een andere keer.

In het huidige bedrijfsleven geldt: “survival of the fittest” (een term die het eerst werd gebruikt door een lezer van het beroemde boek van Darwin). Een fundamenteel evolutionair principe, dat verder gaat dan biologie. Wie zich het best aanpast aan de situatie blijft bestaan, of dat nu de meteorietinslag van 65 miljoen jaar geleden is (waardoor Dinosauriërs uitstierven, maar waardoor de zoogdieren zich juist hebben ontwikkeld) of de huidige economische crisis. Zou het dan ook zo zijn dat een diepere crisis (uiteindelijk) sterkere bedrijven voortbrengt? Of omgekeerd geredeneerd: dat bedrijven, organisaties (en individuen?) crises nodig hebben om sterk te worden of te blijven? Dat zou een oproep zijn om juist de moeilijke aspecten, met veel energie te lijf te gaan, en de situatie niet te ontkennen of verbergen. En vaak proberen we toch nog zaken te ‘verzachten’ en een ander oud spreekwoord benoemt dat helder: “Zachte heelmeesters maken stinkende wonden“. En dat is dus uit een tijd zonder pijnstillers!

Er zijn eigenlijk wel veel spreekwoorden van toepassing, realiseer ik me. Een modernere  uitspraak (hoewel, van Nietzsche) die hier wel heel goed op van toepassing is: “What doesn’t kill you, makes you stronger“. Ook hier weer de paradox, want overleven is geen vanzelfsprekendheid. Sterker nog, er zijn er altijd die het niet overleven (in welke zwakke of sterke betekenis dan ook).  Je kiest niet zelf voor een crisis. Maar àls die ons overkomt, kàn het een kans zijn om er wezenlijk sterker uit te komen.

Advertenties

Vergeving

“Vergeving als business tool” kopte een nieuwsartikel van Sigma, naar aanleiding van een academische publicatie van Manfred Kets de Vries. Deze publicatie benoemt  het belang van vergeving als kernelement van een goed leider. Eerst keek ik daar wat van op, maar er zit natuurlijk heel veel in. En daarom mijmer ik er wat over door. Hoe kun je verder (in wat voor situatie dan ook) als datgene wat gebeurd is niet een goede plaats heeft gekregen? Zó goed dat het de relatie niet meer in de weg staat. Vergeven is méér dan accepteren, méér dan respecteren. Het is een verandering in jezelf omwille van ‘verder’, de toekomst.

Eigenlijk is vergeving dus ook een essentieel element bij verandering. Veranderen doen we om te verbeteren, en verbeteren doen we omdat er iets niet goed genoeg is. En als iets niet goed genoeg is, moeten we daarmee ook in het reine komen  voordat we veranderen. Anders zal het een bron van weerstand blijken, een oorzaak van terugval. Het is een vorm van ‘het probleem goed kennen’ maar gaat ook verder. Het ‘probleem kennen’ kan een academische/technische vaardigheid zijn: “Zó zit het, en dat moet anders!”. Maar door het probleem (meer precies: de veroorzakers daarvan) te vergeven ontstaat  een hoop rust in de relatie.

“When leaders forgive, they dissipate built-up anger, bitterness and the animosity that can color individual, team and organizational functioning. Forgiveness offers people the chance to take risk, to be creative, to learn and to grow in their own leadership. Individuals, organizations, institutions and societies can progress when people are not preoccupied by past hurts.”

Manfred F.R. Kets de Vries, 2013

Echte vooruitgang kan dus eigenlijk niet zonder vergeving. Op individueel niveau, op organisatieniveau en zelfs op het niveau van de maatschappij als geheel.  Maar hoe doen we dat? Kunnen  Israëli’s en Palestijnen elkaar vergeven? Kan de VS Edward Snowden vergeven? Kunnen kunstliefhebbers degenen vergeven die de geroofde kunstwerken hebben verbrand? Kunnen aandeelhouders een abrupte daling van de koers van hun favoriete bedrijf vergeven? Kan Al-Qaeda de VS vergeven? Of omgekeerd? (de links zijn uit het nieuws van vandaag, 8 augustus 2013). Vul verder uw eigen boosmakertjes maar in. Het lijkt onbegonnen werk…

Vergeving is wat anders dan rechtvaardigheid. in bepaalde culturen was oog-om-oog, tand-om-tand een rechtvaardig beginsel. Dat is duidelijk geen vergeving. Vergeving is strikt genomen onrechtvaardig, onjuist behandeld worden en het toch niet van invloed laten zijn op de relatie. En het begint natuurlijk allemaal bij onszelf, bij mijzelf. Kan ik de ander vergeven? Of soms nog moeilijker: kan ik mezelf vergeven?